معنايش اين است كه ما پدران خود را در هر حالى و بر هر وصفى كه بودند ، چه صحيح و چه غلط ، پيروى مىكنيم ، حتى اگر هيچ علمى هم نداشته‌اند و هيچ راه نيافته‌اند ، باز پيرويشان مىكنيم و مىگوييم : آنچه آنها مىكردند حق است . و اين حرف همان سخن بدون علم است و سر از مطلبى در مىآورد كه هيچ عاقلى اگر به آن تنبه داشته باشد لب بدان نمىگشايد ، بله اگر پدران خود را تنها در مسائلى پيروى مىكردند كه پدران در آن مسائل داراى علمى بودند و راه حق را يافته بودند و اينها هم از علم و اهتداء پدران اطلاع ميداشتند ، چنين اتباعى ، اهتداء بدون علم نميشد . از اينجا معلوم مىشود اينكه جمله : * ( ( لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلا يَهْتَدُونَ ) ) * الخ ، تنها به منظور مبالغه نيامده ، تا بگويى ( از آنجا كه پدران ايشان خيلى چيزها ميدانستند ، پس جمله ( هيچ چيز نميدانستند ) ، جز مبالغه محمل ديگرى ندارد ) . براى اينكه سياق كلام سياق اظهار فرضيه اى است كه هيچ عاقلى پيروى پدران را روى آن فرض جائز نميداند تا از اين فرضيه نتيجه بگيرد : پيروى مطلق و بى قيد و شرط از پدران صحيح نيست . * ( ( وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَنِداءً ) ) * الخ كلمه ( مثل ) ، هم به معناى جمله اى است كه بر سر زبانها باشد ، ( از قبيل جمله معروف دخترم به تو ميگويم عروسم تو بشنو ) و هم به معناى وصف است ، مانند آيه شريفه ( انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الأَمْثالَ ، فَضَلُّوا ، فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا ، ببين چه و صفها برايت ميكنند و چگونه گمراه شده‌اند كه ديگر قدرت يافتن راهى ندارند ) « 1 » . و كلمه ( ينعق ) از نعيق است كه به معناى آن نهيبى است كه چوپان به گوسفندان مىزند تا از گله دور نشوند ، وقتى مىگويند : ( نعق الراعى بالغنم ، ينعق نعيقا ، معنايش اين است كه چوپان براى جلوگيرى گوسفندان نهيب بر آنها زد ) . و كلمه ( نداء ) مصدر ( نادى ينادى - مناداة ) است و اين ماده از نظر معنا خصوصىتر از ماده - دعا - است ، چون هر چند هر دو به معناى خواندن و صدا زدن است ، ندا به معناى صدا زدن و خواندن با صداى بلند است ، و معناى آيه - و خدا داناتر است - اين است كه مثل تو اى پيامبر در دعوت كفار ، مثل آن چوپانى است كه دام خود را نهيب مىزند و مثلا مىگويد : ( از رمه دور نشويد ، كه طعمه گرگ مىگرديد ) ، ولى گوسفندان تنها صدايى از او ميشنوند و به گله بر ميگردند ولى

--> 1 - سوره فرقان آيه 9